येथील सर्व कविता माझ्या स्वताच्या असून माझ्या परवानगी शिवाय कुठेही प्रकाशित करता येणार नाही

Sunday, 25 February 2018

पिसा पांडू

पांड्या रे पांड्या
दुकान मांड्या
दुकानाची किल्ली हरवली
पांड्यान बायको झोडपली...
पिसा पांडू दिसला रे दिसला की पोरंटोरं हमखास असा गलका करायची पण पांडू कधी चिडला नाही उलट शेवटी हसत हसत उजव्या हाताची तर्जनी छातीपर्यंत नेऊन नाचवत मान डोलवत ,"पांड्याने बायको झोडपली"म्हणायचा पांडू...
तो कधीतरी भटकत भटकत आमच्या गावात आला आणि मरेपर्यंत गावातच राहिला. लहानपणापासून बघत होतो त्याला.
उन्हाळ्याची सुट्टी पडली की रणरणती दुपार कुलरच्या हवेत पेंगून काढायची पद्धत नव्हती तर तेंव्हा अड्डा पडायचा कैलास विलास मामाच्या ऐसपैस थंडगार गोठ्यात. तिथे असायचा पांडुचा मुक्काम. एका कोपऱ्यात तिथे पांडुचा पांढरा " झोऱ्या" असायचा,रात्रीचा तिथेच झोपायचा तो. मोठी माणसं तरुण पोरं रमी खेळत बसायची आम्ही बारके पोरं त्यांचा डाव पाहायचो नाहीतर मग किटी,बिल तिर्रट,नखादुवा, कोयी अस कायबाय खेळायचो.
बोर झाल की कुणीतरी जाऊन पांडूची खोडी काढायचं तरी तो कायम शांत असायचा. हडकूळा, रापलेला काळपट चेहरा,कायम बारीक कापलेले केस ,अजिबात न वाढलेली दाढी मिशी त्याचं बोलणं गुणगुणल्यासारख नाकातल्या नाकात अन खूप कमी आवाजात. गावात रिकामचोट वात्रट पोरांना चिडवायला त्यावेळी बरेच जण होते जस "ऐ लोड्या तुह्या तोंडात मिश्या" म्हटल्यावर ढोर वळायची काठी घेऊन धावणारा लोडबा, पिंकी बाली म्हटलं की खवटघार पेटीतल्या शिव्या देणाऱ्या दोन म्हाताऱ्या किंवा "किती वाजले" अस विचारल्यावर हातात दगड घेऊन मारायला येणारा एक म्हातारा.पोरं या लोकांची टवाळी करत अन मोठी माणसं पण मज्जा पाहत पण पांडुला कोणी त्रास देताना दिसलं की कोणी तरी कळता माणूस वा म्हातारी माय हमखास म्हणणार,
"ऐ डेंगरहो कहाला तरास देता रं त्या असराप जीवाला?"
त्याचा सकाळचा चहा कुठेही व्हायचा सकाळ झाली की हातात फुटका "कोप" घेऊन कुणाच्याही अंगणात पांडू गेला की आपसूक घरातली बाई त्याला चहा देई, हप्त्यातले तिन्ही दिवस त्याला कोणाकडून ना कोणाकडून वशाट भेटायचं आखाडी असो की होळी त्याच्या जर्मलच्या परातीत गोडधोड यायचचं
तो रस्त्याने बिडीचे थोटकं गोळा करत हिंडायचा आणि कुणाच्याही वतलाच्या जाळावर बिडी पेटवायचा पेटवताना काय करायला पांडू अस विचारलं तर बिडी पेटवायलो जाळ पुढं करू का म्हणून विचारायचा. मुगा उडदाच्या दिवसात उन्हाला शेंगा टाकल्यावर पांडू ढोर येऊ देऊ नको बस उलसक म्हटल्यावर हातात काठी घेऊन देवासारखा पांडू शेंगाची राखणं करत बसायचा एखाद्या मावशीला झोक्यातल पोरं सोडून पाणी भरायचं असेल तर त्याला झोका द्यायला लावून ती माऊली कामं आवरायची.
असच एकदा गोठ्यात बसलेलो असतांना विलास मामा बोलला ये बारक्या तुला गंमत दाखवतो जा जाऊन दोन चार रद्दीचे कागद घेऊन ये, मी असेच पेपरचे तुकडे शोधून आणले मामा पांडूजवळ गेला त्याला बिडी दिली म्हणाला हे वाचून दाखव,
गण्या गण्या गणपती चारी कमळ झळकती पासून बे एक बे पर्यंत आणि क कमळाचा ण बाणांचा पासून क का की पर्यंत चारी कागद त्याने तालासुरात वाचले.
दहावी झाली आणि शिक्षणासाठी गाव सोडावं लागलं डिप्लोमाला गेल्यावर त्या दिवसात वाचायचा नाद लागला काहीबाही लिहायला सुरुवात झाली होती आणि महत्वाचं म्हणजे "बघायला आणि ऐकायला" शिकलो होतो summar vacation ला गावात आल्यावर पांडू तसाच दिसायचा. त्याच्या जगण्यात फरक नव्हता. एकदा आमच्या म्हाताऱ्यांच्या अड्ड्यात मी सहज पुंजाबापूला विचारलं,"पांडू आपल्या गावात कव्हा आला?"आणि मग कळली पिश्या पांडूची कहाणी, त्याच गाव नदीच्या पलीकडं चांगला 15 20 एकरचा मालक होता पांडू, घरदार सगळं होत.तेंव्हा जवान होता, तालमीत जायचा, शेतात घाम गाळायचा, जत्रेत कुस्ती धरायचा आणि अश्याच एका जत्रेत एक तमाशाचा फड आला त्यात होती चंद्रकला!!! मस्त देखणी कसकाय कुणास ठाऊक पण तरण्या पांडूच सूत जुळलं तिच्यासोबत. आणि महिन्याभरात निघून गेली याला सोडून. ती गेली तेंव्हापासून पांडू शांत झाला खात नव्हता पित नव्हता फारसा कोणाशी बोलत नव्हता घरी भाऊ भावजयी आणि म्हातारी आई, तरणताठ पोर गुमसुम राहू लागलं एका जागी घुम्यासारखं तासंतास बसू लागलं म्हटल्यावर म्हातारी हादरली अंगारे धुपारे झाले पण पांडू काही सुधारला नाहीच. आई होती तोवर ती करायची जेऊ खाऊ घालायची ती गेली आणि पांडून गाव सोडलं भटकत भटकत आमच्या गावी आला आणि इथंच राहिला.
मला कळल्यावर मग मी त्याला हटकून बोलायचो मजूर बिडीचं बंडल द्यायचो एकदिवस त्याला रद्दी देऊन बोललो हे चंद्राचं पत्र आलंय तुला.त्यानं निर्विकारपणे तो कागद हातात घेतला शून्यात बघावं तसं कागदाकडं बघत राहिला मी म्हटलं वाच ना मोठ्यानं
प्रिय पांडुरंग आम्ही  सुखरूप आहोत तू लग्न कर आणि सुखी राहा
काळजात चर्र झालं त्यानं बिडी शिलगावली आणि मोठा दम घेतला पुन्हा विझल्या डोळ्यांनी धुराकडं बघत राहिला. मी म्हटलं चंद्रा कव्हा गेली पांडू?
चांगली व्हती गेली बिचारी पोटामाग पांडू उदास हसला,जाताना म्हणी पोरगी पाह्य लगन कर अन सुखी राह्य...
त्याच्या एकदोन वर्षांनी पांडू गेला मी कॉलेजलाच होतो पोरांनी डफडं लावून वाजत गाजत पांडूला निरोप दिला झाडून सगळे माणसं त्याच्या अंत्ययात्रेत होते गेला तेंव्हा थोडा आजारी होता पण झोपेत असतांनाच कुठल्याच त्रासाविणा तो गेला शांतपणे.
शिक्षण आणि करिअर साठी गाव सोडलं शहर सेमी मेट्रो आणि शेवटी  मेट्रोसिटीत येऊन स्थिरावलो, one night stand आणि कपडे बदलतात तसे gf bf बदलणाऱ्या दुनियेत कधीतरी निरपेक्ष प्रेम करून वेडा झालेला पांडू हटकून आठवतो आणि करमत नाही बराचवेळ....
महेंद्र गौतम.

Saturday, 6 January 2018

युद्ध

युद्ध कधीच संपलं नव्हतं
आणि हे युद्ध कधीच संपणार नाही कदाचित..
मित्रा, जिथे हक्कही दिल्या जातो
भीक दिल्याच्या अविर्भावात,
जिथला मारेकरी घालतो उघड हौदोस
जिथे खुनी निर्दोष सुटून फिरतात
उजळमाथ्याने राजाच्याच संमतीने.
जिथे पिडितांच्या उरातला उद्रेक उसळल्यावर
त्यांनाच डांबल्या जात तुरुंगात.
विचारांची लढाई विचारानं लढावी हे सर्वसंमत असतांना
जिथे शुद्ध तार्किक प्रतिवाद करणाऱ्याला
भ्याडपणे घातल्या जाते गोळी
जिथे खुन्याचं केलं जातं निर्लज्ज समर्थन
आणि सत्याचे पहारेकरीच आरोपींना पाठीशी घालत
निरपराधांची डोकी फोडतात
अश्या प्रदेशात युद्ध अटळ असतं.
इथे स्वखुशीने जन्मत नसतो
कुणी बागी मानसिंग किंवा तुकाराम वा ढसाळ
आणि आनंदाने भिरकावीत नसतो
कोणताच जब्या दगडसुद्धा.
युद्धातही असतो फरक
माझ्या प्रिय दांभिक,पक्षपाती
आणि सोईस्कर सहिष्णू असणाऱ्या पाखंडी मित्रा,
कुणी शोषणासाठी युद्ध करतं
तर कुणी शांततेने माणूस म्हणून जगायला मिळावं म्हणून.
महेंद्र गौतम.

Thursday, 4 January 2018

पाखर गाणी गाणार आहेत 5

पाखरांनो...
परत गोंदवून घेऊ आता कपाळावर
एक टळटळीत सूर्यबिंब,
अन परत मनात ढळढळीत बिंबवू
की आपण आहोत झुंजार विजिगीषु
पूर्वजांचे वारस,
ज्यांनी हजारो वर्षे अन्याय सोसून
जीवघेणे अत्याचार पचवून
जीवट आशेनं अन निकरांन
मिटू दिलं नाही आपल्या अस्तित्वाचं निशाण.
इथला भ्याड कसाई नव्यानं जागा झालाय
आपल्याला थव्यावेगळं करून टिपण्यासाठी
बुद्धीभ्रमाचे असंख्य जाळे फेकल्या जातायेत
आपल्यावर निरंतर,
संभ्रम अन अनुल्लेखाच्या कैच्या सारसावतायत
आपल्या पंखांना छाटण्यासाठी,
आणि परत आवळल्या जातोय फास
कंठाभोवती नेहमीप्रमाणे,
ही माजलेली शोषणाधिष्टीत व्यवस्था
परत नंगानाच करेलंस दिसतंय,
आता ह्या पक्षपाती संस्कृतीच्या
छाताडावर नाचायला हवं
तेंव्हा चोची तासून घेऊ,
नख्यांना धार लावू नव्याने
पाखरांनो उरात श्वास भरून
मुक्तीचा उद्घोष करू
आता कंठरवान  संपूर्ण समानतेचं गाणं गाऊ..
महेंद्र गौतम.

Thursday, 28 December 2017

अर्थ

तो शोधत हिंडतो अर्थ
जगण्याचे, मरण्याचे, ये-जा करणाऱ्या श्वासांचे
याचे-त्याचे,अगदी कशाचेही.
जिभेखाली अविरत स्रवणारी लाळग्रंथी
दाढेत सरकावलेल्या तंभाखूतंल निकोटिन
आमनधपक्या नजरेत पडलेला
एका सद्गृहस्थाचा कोण्या सदगृहिनीसोबतचा
अनैतिक चोरटा संभोग.
पिवळट पडलेल्या जाईच्या वेलीवरचा
अर्धसुकला बहर,
भरवर्गात अठरासखमवर अडखळल्यावर
अष्टोदरुसे आठवायचा मोका न देताच
गालावर उमटलेले मरतुकड्या पण
मारकुट्या मास्तरांचे हिरवे बोटं.
अखंड वाहत्या रस्त्यावरचा फुटपाथ
तीन काळपट ओबडधोबड दगडांची चूल
जर्मल भगुण्यात रटरटणारे पांढरट मांसतुकडे,
जुनाट साडीच्या आडोश्याला नाहणाऱ्या
प्रशस्त छातीच्या भरदार फाटक्या बाया,
डोक्याला तेल नसणारे, पायावर धुळीचे थर मिरवत
काहीबाही खेळणारे मळकट लेकरं,
विशिष्ट तारेतले जर्दलाल विझल्या डोळ्यांचे भुरकट पुरुष,
तो लावत बसतो यांचा परस्पर अन्वयार्थ.
त्याला दिसतं ठन्न वाळक्या खोडात
एखादं हरीण एखादा मोर,
अर्धओल्याकोरड्या बाथरूम फरशीवर
अनाम  लमाण स्त्रीचा करुण चेहरा
सिगारेटच्या धुरातला चंद्र
पळणाऱ्या सफेत ढगात शेपूटधारी माणसांचे जत्थे,
आताशा त्याला कशातही काहीही दिसतं
अन मनात युरेका युरेका होतं.
त्याच्या झोपेत येत नाहीत स्वप्न
तर येतात असंख्य आवाज घुंघुं गोंगाट
मग तो म्हणतो सृजनाच्या पादरफुसक्या गप्पा
हाणू नयेत मैथुनाभिलाषी, खादाड स्वार्थी लोकांनी
तर शोधावं संगीत गोंगाटातंल,
त्याचा करावा पतंग नी सोडून द्यावा या मोकळ्या आभाळात
उंच उंच अधिक उंच...
मग चिरकावं मनात लाखदा युरेका..
फक्त एवढ्याचसाठी ,
तो शोधत हिंडतो अर्थ
जगण्याचे, मरण्याचे ये-जा करणाऱ्या श्वासांचे
याचे -त्याचे अगदी कशाचेही.

महेंद्र गौतम.

Saturday, 16 December 2017

वितळू दे.


3.20 ची वेळ झालीय, मी गॅलरीत उभं राहून कॉफीच्या मगात या पूर्णकृती चंद्राला कैद करू पाहतोय, हा उत्तर रात्रीचा शांत जीवघेणा प्रहर सरसरत अंगावर येतोय!! अश्यावेळी माझ्यातला आदिम काव्यपुरुष तळातून वर येऊन शरीरमनाला व्यापून विक्राळ होतोच, त्रास आहे गं नुसता त्रास आजकाल मला माझं स्वःत्व पेलवत नाही बघ!!
"though I had choosen this solitude" चहू बाजूंनी भक्कम पोलादी भिंती आणि आत कैद मी!! जाणीवपूर्वक आपणच निवडलेला एकांत जेंव्हा असा काटेरी होतो तेंव्हा काय करायचं?  ही मगातली कॉफी हिंदकळतेय, धडपडतेय आणि हा चंद्र चकवा देतोय.त्यात हा वारा , अश्या सर्द रात्री अश्या वेगानं वाहू नये इतकंही कळत नाही का ह्याला? बहरलेल्या रातराणीच्या गंधान का न्हाऊ घालतोय हा मला सारखा??  and this bloody environment is increasing my anxiety!!
ह्यात रातरणीचाही दोष नाही म्हणा सुगंध उधळून देणे हा तिचा मूलधर्मच नाही का? पण अश्या वेळी मी माझा मूलधर्म शोधायला का धडपडावं? तू म्हणायचीस you are a multilayerd man!!
आणि मी हसत विचारायचो am i an onion which is having different layers? मग मी स्वतःला कांदापुरुष म्हणू का?
पण काही का असेना आताशा स्वतःतली ही असंख्य अस्तरं भेदून त्या मूळ गाभ्यापर्यंत प्रकर्षानं पोहचावं वाटतंय. त्या दिवशी बसमधल्या भर गर्दीत दोन ओळी सुचल्या,
"इस तन की लालसा झुठी रे
तू मन मे झाक के देख जरा"
चमकलोच मी ! आणि हल्ली एव्हढं सघन अवजड सुचतंय की बोटात पेन धरायलाही मन धजावत नाही थरथर होते बोटांची आणि मनाचीही. चार ओळी लिहायलाही ही अशी जीवघेणी दमछाक?
आणि हे असं सगळंच प्रचंड प्रतिकात्मक वर यायला लागलं तर किती अवघड होऊन जाईल!! म्हणून की काय मी कागदावर चितरलेला कांचीएव्हढा सूर्य या चौकटपसंत टीचभर आकाशात सोडायचा धीर होत नाही मला तर.पण हा वणवा अंतर्यामी सतत धगधगतोच निरंतर ही आच मी सोसतोच, हा लाव्हा मस्तक फोडू पाहतोय त्याच काय?
" जशी अंतर्यामी
तडकली काच
सोसवेना आच
जीवघेणी."
अश्या तडकल्या अंतरंगानं वावरतांना प्रचंड energy loss अनुभवतोय, त्यात पायाच्या बोटापासून थेट मस्तकापर्यंत धावणारं विष..
" धमण्यांमधून
वाहतसे विष
सुखाचे निकष
व्यर्थ सारे."
मला रडायचंय, मनसोक्त खूप जोरात ओरडून रडायचंय.
"गळ्यात दाटतो
आकांत हुंदका
पुरता पोरका
झालो आता."
हे खोदकाम खूप दिवसाचं मी सुरू केलयं, निःशंक मला वितळायचंय, वितळून स्वतःचा पारा करता आलं तर??
"कर एक घाव
तुटू दे ही फांदी
देहाची या चांदी
वितळू दे."
महेंद्र गौतम.